Wat is cremeren

Crematie -van het Latijnse 'cremare', verbranden- is een vorm van lijkbezorging waarbij het lichaam van een overledene onder hoge temperatuur verast wordt.

Verassing van het menselijk lichaam is niet meer dan een versnelling van de natuurlijke ontbinding. Wat bij begraving jaren duurt, gebeurt tijdens de crematie in één uur. Dat proces wordt mogelijk gemaakt door de zeer hoge temperatuur in de oven en niet door de vlammenzee. De kist wordt in de op ongeveer 750° voorverwarmde oven binnengevoerd. Na zelfontbranding van de kist stijgt de temperatuur in de oven tot ruim 1100°. Na de crematie blijven er voornamelijk mineralen over.

Samen met de kist gaat een identificatiesteentje in de oven. Op dit vuurvaste steentje staat een nummer dat overeenstemt met het nummer van de asbus. Zo zijn vergissingen vrijwel volledig uitgesloten.


De houder/eigenaar van een crematorium dient een register aan te houden waarin informatie is opgenomen van de aldaar gecremeerde lichamen. Ook moet de bestemming die aan de as is gegeven in het register worden opgenomen. Het register bevat informatie met betrekking tot:
   

  •   De naam en voornamen van de overledene;
  •   De bestemming die aan de as is gegeven;
  •   De naam en het adres van de persoon die de bestemming van de as heeft 
      aangegeven;
  •   De plaats van bestemming van de as;
  •   In het voorkomende geval, de naam en het adres van de persoon aan wie de urn ter
      beschikking is gesteld;
  •   In het voorkomende geval, de naam en het adres van de houder van het
      crematorium of van de houder van de plaats van bijzetting waar de asbestemming
      zal plaatsvinden.
       

Het register ligt voor iedereen ter inzage. Het register van een bijzonder crematorium wordt bij opheffing van dit crematorium overgebracht naar het archief van de gemeente waarin dit crematorium was gelegen.
  

 Terug naar Achter de schermen van een crematorium
 

invoer_kist_in_crematieoven_crematorium_dierenNa afloop van de plechtigheid in de aula, gaat de kist naar de ovenruimte. De aanwezige bloemstukken worden -al naar gelang de wens van de nabestaanden- naar de bloemenheuvel of een andere speciale plek op het terrein van het crematorium gebracht. Meestal gebeurt dat direct na de plechtigheid, zodat familie en belangstellenden deze nog eens rustig kunnen bekijken. Ook is het mogelijk de bloemen mee te nemen of te laten vernietigen. De nabestaanden krijgen meestal de kaarten en linten na de plechtigheid door de uitvaartverzorger aangeboden, soms met een klein boeketje gemaakt van bloemen uit de bloemstukken.

De doods-/crematiekist
doodskist - Beslag:

De voorkeur voor kistbeslag gaat uit naar kistbeslag van hout. Als een ander kistbeslag wordt gebruikt dan wordt dit verwijderd door het crematorium. Kistbeslag dat alleen via de binnenkant van de kist kan worden verwijderd dient door de uitvaartleider/-verzorger zelf te worden verwijderd. De medewerkers van het crematorium openen in principe geen kisten.
- Afmetingen van de kist:
Breedte: 85 cm, hoogte 74 cm en lengte: 220 tot 240 cm. (vraag altijd bij het desbetreffende crematorium voor de eventuele maximale maten, er zijn crematoria waar grotere matengecremeerd kunnen worden) Alle afmetingen zijn inclusief handvatten, deksel en beslag.
- Gewicht:
Het maximale toegestane gewicht van de kist met de overledene is 150 kg.
Is het totale gewicht boven 150 kg dan moet eerst overlegd worden met het crematorium.
- Lijkplank:
Crematie zonder kist: de mogelijkheid bestaat om een overledene op een zogenaamde lijkplank met een opstaande rand van minimaal 10 tot 20 cm te cremeren. In dit geval mogen geen lichaamsdelen zichtbaar zijn. Voor de feitelijke crematie dient soms gebruik te worden gemaakt van een speciaal voor de lijkplank gemaakt deksel. Vraag altijd bij een crematorium -bij het gebruik van een lijkplank- over de daar gelden voorwaarden voor een lijkplank.

Controle
Bij de kist moeten de volgende documenten aanwezig zijn:
- het "verlof tot verbranding"
- een apart document met de naam van de overledene en
- de kist-verklaring.
Bij aankomst van de kist in het crematorium wordt de kistverklaring afgegeven door de uitvaartverzorger. Hierop staat het kistregistratienummer. Dit nummer moet weer overeenkomen met het nummer van de sticker op de kist zelf.
Bij controle van deze documenten moeten de namen overeenkomen en het nummer op het document en op de kist identiek zijn. Mocht één van deze documenten ontbreken of niet overeenkomen, dan wordt er niet gecremeerd: de wet verbiedt dat uitdrukkelijk.

Het vuurvaste identificatiesteentje
Naast de bovengenoemde documenten, heeft het crematorium een eigen controle, namelijk een vuurvast identificatiesteentje met daarop een uniek nummer.
Dit is het 'crematie identificatie-nummer' van het crematorium. 
vuurvast_crematiesteentje
Het vuurvaste steentje blijft bij de as en wordt pas verwijderd als er tot verstrooiing wordt overgegaan.
Als laatste worden -ter dubbele controle en archivering- de naam van de overledene, de datum van overlijden, het registratie/ documentnummer, het nummer van het identificatiesteentje en de tijd van invoer c.q. ruiming genoteerd. Deze gegevens worden voorzien van de handtekening van de crematoriummedewerker, die dienst heeft bij de crematieovens.

Registratie en identificatie
Bij een crematie of begrafenis wordt het nummer van de sticker in een register en/of archief opgenomen.
In dit register wordt naast het nummer (eigen nummer bij veel crematoria) ook de naam en de geboorte- en overlijdensdatum van de overledene vermeld.  

Opmerking
In veel crematoria in Nederland wordt naast het vuurvaste identiteitssteentje dat meegeleverd wordt in de doodskist ook een eigen identificatiesteentje gebruikt. Dat gebeurt wanneer de kist in de crematieoven wordt ingevoerd. Ook dit eigen vuurvast identiteitssteentje heeft een nummer. Dit steentje wordt bewaard in de asbus ter identificatie van de as. Het eerder vermelde meegeleverde steentje in de kist wordt verwijderd uit de as.

De crematie en de daarbij behorende (milieu)voorschriften
Voordat de kist wordt ingevoerd in de crematieoven worden de plastic- of metalen handvatten van de kist gehaald. Dit zowel ter bescherming van het milieu als van de oven.De plastic handvatten worden verwijderd, omdat zij pvc kunnen bevatten en dus schadelijk zijn. De metalen handvatten worden verwijderd omdat deze uit smeltbare legeringen kunnen bestaan en daardoor schadelijk zijn voor de oven. Het meest gewenst, ook voor het milieu, zijn de - bij voorkeur ongelakte- houten handvatten, deze worden namelijk mee verbrand. Eveneens uit milieutechnisch oogpunt genieten de ongelakte of enkel met waterbeits geverfde houten kisten de voorkeur. Steeds vaker komt het voor dat er spulletjes meegaan in de kist. Ook dan is het belangrijk op te letten, dat daarvan geen schadelijke stoffenbij verbranding vrijkomen. Of dat er schade aan de oven ontstaat, doordat de meegegeven flessen zijn gesmolten.

voorzijde_oveninvoer Voorzijde oven/invoer
Bij een aanvangstemperatuur van ± 800° C ( in de loop van de dag kan deze oplopen tot ± 1100° C) wordt de kist met het vuurvaste steentje ingevoerd in de crematieoven. Per keer wordt er één kist gecremeerd. Het cremeren van meerdere kisten tegelijk in één crematieoven wordt uitdrukkelijk door de wet verboden.

 

voorkant_oven Voorkant oven met links het bedieningspaneel

De ovens worden grotendeels computer gestuurd, zodat het proces na invoering vrijwel geheel automatisch verloopt. Qua uitstoot van gassen en dergelijke wordt aan de strengste milieuvoorschriften voldaan. Het crematieproces duurt ± anderhalf uur en vindt in principe direct na de plechtigheid plaats.
Als nabestaanden dat willen en dat vooraf aangeven, is het mogelijkaanwezig te zijn bij de daadwerkelijke invoer van de kist in de crematieoven.

 

cremulator_as_vermalerDe as-cremulator
De asbehandeling
Bij het ruimen van de crematieoven wordt de as met de metaalresten in een aslade opgevangen. Nadat de as is afgekoeld worden eerst de metaalresten -van een stalen heup, botpinnen, nietenen schroeven van de kist- verwijderd met behulp van een magneet. Daarna gaat de as door een ascremulator om de as fijn te maken. Hierbij komen dan ook alle non-ferro metalen zoals koper, amalgaam en goud vrij.
Alle vrijgekomen metalen worden verzameld en regelmatig naar een speciale smelterij overgebracht.
De opbrengst hiervan wordt elk jaar geschonken aan een goed doel. Ook als particulier kunt u hiereen voorstel voor doen. Het goede doel moet wel voldoen aan voorwaarden. Informatie hierover kunt u aanvragen bij het LVC , de landelijke vereniging van crematoria.

opslag_asbussen_crematorium_dieren  Opslagruimte van as in een crematorium
De asbewaring
Vervolgens wordt -afhankelijk van de gekozen asbestemming-de as met het identificatiesteentje overgedaan in een papieren zak, een verstrooibus, een as(bewaar)bus of verstrooikoker. Wordt de as bijvoorbeeld bijgezet in het columbarium, een urnenkelder, algemene nis, familiegraf of als de nabestaanden de asbus mee naar huis willen nemen, komt de as in een bewaarbus.
Gaat het om verstrooiing dan wordt de as overgebracht in een aszak -een papieren zak voor het verstrooien op of boven zee- of in een strooibus voor verstrooiing op het land. De verstrooikoker wordt gebruikt, wanneer bestaanden zelf willen verstrooien.
De asbewaarbus wordt overigens voorzien van een verzegelde deksel, waarin het identificatie nummer, de naam van de overledene en de datum van de crematie onuitwisbaar is gegraveerd.

 Al eerder is aangegeven dat het aan te raden is gebruik te maken van de mogelijkheid de as te bewaren in de algemene nis. De meeste crematoria hebben een algemene nis, juist om nabestaanden ook de tijd te geven een weloverwogen beslissing te nemen. Na een bepaalde periode wordt de opdrachtgever door het crematorium benaderd met de vraag of inmiddels bekend is wat er met de as moet gebeuren. Weet men het nog niet, dan kan in principe de bewaring van de as in de algemene nis onbeperkt verlengd worden tegenkosten. Het is belangrijk om de tijd te nemen na te denken over wat er met de as moet gebeuren, want een verstrooiing is onherroepelijk.

Wettelijke bewaartermijn voor de as
De as moet volgens wettelijk voorschrift minimaal 30 dagen in het crematorium worden bewaard. Pas na deze termijn kan er tot afgifte of verstrooiing worden overgegaan.


Terug naar Achter de schermen van een crematorium

Het  bewaren of verstrooien van de as

Nadat in 1991 'de wet op de lijkbezorging' werd gewijzigd, zijn de mogelijkheden rondom de asbestemmingen verruimd. Bij het kiezen voor een asbestemming is de eerste stap de vraag of men wil bewaren of verstrooien. Die keuze hoeft niet direct gemaakt te worden. Nadat de crematie heeft plaatsgevonden, komt de as in een hermetisch afgesloten asbus en wordt bewaard in de algemene nis. Na 1 maand wordt de asbus vrijgegeven. Vervolgens bieden de meeste crematoria de mogelijkheid om zonder extra kosten deze bewaartermijn met enkele maanden te verlengen. De asbus blijft dan in de algemene nis, welke niet toegankelijk is. Deze periode biedt meer tijd om rustig na te kunnen denken over de definitieve asbestemming.
Naast de officiële plaatsen, zoals het columbarium/urnenmuur van 't crematorium of een begraafplaats, kan men de as ook thuis bewaren of op een andere gedenkplaats. 

 

Het columbarium
Op het terrein van de meeste crematoria staat een columbarium. Dit is een urnenmuur, voorzien van nissen. Hierin wordt de ineen sierurn geplaatste asbus gezet.

crematorium_daelwijck_urnenmuurDaelwijck (foto A.Wille

Naast enkele  zijn er ook dubbele nissen, bijvoorbeeld voor asbussen van een echtpaar, die kunnen of in één grote sierurn worden geplaatst of in twee aparte. De nissen worden doorgaans eerst voor 3 jaar, 5 jaar of langer verhuurd, daarna kan er in principe onbeperkt verlengd worden, indien gewenst ook per jaar.

Sluitplaten voor de nis
In plaats van een open nis, kan deze ook afgesloten worden. Zo'n sluitplaat kan transparant zijn, waardoor de urn zichtbaar blijft.

crematorium_daelwijck_sluitplaatSluitplaat Daelwijck (foto A.Wille)

Uiteraard kan de sluitplaat ook van een ander materiaal zijn- van marmer tot brons- waar een tekst en/of een afbeelding op of in aangebracht kan worden. Daarnaast kan de sluitplaat voorzien worden van een bloemenhouder.
In een afgesloten nis kan de asbus zonder sierurn worden geplaatst. Zowel een sluitplaat als een sierurn dient men zelf aan te schaffen en is eigendom van de huurder van de nis.


Urngraven of urnkelders

Een andere mogelijkheid is het huren van een urnenkelder, ook wel urngraf genoemd. Dat is echter niet bij alle crematoria mogelijk. De oppervlakte van de grond voor een urnenkelder is afhankelijk van het aantal te plaatsen asbussen/ sierurnen. Evenals bij een graf kan ook op de urnenkelder een monument worden geplaatst.


Sierurnen
De keuze op het gebied van sierurnen is groot, zowel in vorm als in materiaal: van kunststof tot graniet. In de rubriek Urnen in de Uitvaartadressengids (klik hier), kunt u een indruk krijgen van wat er zoal verkrijgbaar is op dit gebied.

 

Assieraden
Een deel van de as kan ook bewaard worden in een 'as'-sieraad. Waren het vroeger met name medaillons, inmiddels zijn er veel meer sieraden verkrijgbaar, waarin wat as bewaard kan worden. Sommige van deze sieraden zijn uitsluitend verkrijgbaar bij crematoria. Steeds vaker kan men voor assieraden ook terecht bij juweliers en edelsmeden. Om een indruk van de mogelijkheden kunt u eens kijken in de rubriek Asbestemming (klik hier) van de Uitvaartadressengids

Het verstrooien van de as
Doorgaans werd de as via het crematorium verstrooid. Dat gebeurde op speciale -door de wet toegelaten- terreinen, zoals het strooiveld op het terrein van het crematorium.
crematorium stilleweer strooiveld Strooiveld Stilleweer (foto UID)

Het Nationaal verstrooiterrein Delhuyzen bij Arnhem is een andere mogelijkheid om de as te verstrooien. Dit is een 80 ha. groot natuurgebied op de Veluwe en is toe-gankelijk voor bezoekers.
Daarnaast zijn er ook nog andere speciale verstrooiterreinen. Zo wordt door het crematorium in Groningen bijvoorbeeld ook gebruik gemaakt van de Eendenkooi te Haren.

Bij verstrooiing vanuit het crematorium kunnen nabestaanden zelf bepalen of ze wel of niet bij de verstrooiing aanwezig willen zijn. Is er sprake van een 'anonieme' verstrooiing (zonder aanwezigheid van nabestaanden) kan men achteraf op de hoogte worden gesteld van de datum waarop de verstrooiing heeft plaatsgevonden.

crematorium_groningen_gedenkbosGedenkbos Groningen (foto UID)

De verstrooiing van de as op specifieke daarvoor bedoelde terreinen gebeurt altijd door of -indien men zelf wenst te verstrooien- onder begeleiding van een medewerker van het crematorium.Bij verstrooiingen met nabestaanden kan men desgewenst na de verstrooiing het vuurvaste identiteits-steentje mee naar huis nemen.

Verstrooiing op water of in de 'ruimte'
Was het eerder alleen mogelijk te verstrooien op zee, nu kan dat ook op binnen-water en 't IJsselmeer. Daarnaast is het ook mogelijk om de as te verstrooien in de atmosfeer.
De kosten van een verstrooiing op water variëren. Zo zijn de kosten vanaf een boot lager, dan vanuit een vliegtuig. De kosten zijn hoger, als de verstrooiing wordt bijgewoond door nabestaanden. Naast verstrooien vanaf een boot of vanuit een vliegtuig kan dit tegenwoordig ook door middel van een asvuurpijl boven zee.
De verstrooiing van de as op zee vanuit een vliegtuig gebeurt altijd onder begeleiding van een medewerker van het crematorium. Vanaf een boot kan de verstrooiing, wanneer men dat wil, door de nabestaanden zelf worden gedaan.


Verstrooien op zelfgekozen plaatsen
Zoals eerder aangegeven zijn de mogelijkheden voor verstrooien sterk toegenomen. Toch mag niet overal worden verstrooid en gelden enkele voorwaarden. Zo moet voor plekken, die in particulier bezit zijn, de eigenaar toestemming verlenen. Gaat het om openbare plaatsen, dan kan het beste navraag worden gedaan bij de gemeente. In de Algemene Politie Verordening van een gemeente staat meestal beschreven waar en wanneer verstrooid mag worden.
Ondanks de vele mogelijkheden, moet u zich wel realiseren dat een privé verstrooiplek niet altijd toegankelijk is of zal blijven. Kiest u bijvoorbeeld voor de eigen tuin, dan moet u er wel rekening meehouden, dat na verhuizing u geen rechten meer kan laten gelden, zoals bezoek aan of het ongemoeid laten van de plek van verstrooiing. Dat kan trouwens ook gelden voor andere zelfgekozen plekken.

 

Terug naar Achter de schermen van een crematorium

condoleanceboek Na afloop van de crematieplechtigheid vindt vaak de condoleance plaats. Tijdens de condoleance wordt er doorgaans koffie, thee en frisdrank met koek aangeboden, echter ook hierin is steeds meer keuze mogelijk.

De condoleance
De condoleance vindt meestal plaats in de koffiekamer van het crematorium, aansluitend aan de crematieplechtigheid.
De nabestaanden kunnen zelf aangeven of er bij binnenkomst eerst koffie wordt gedronken of eerst gecondoleerd. De ervaring leert dat het voor zowel de familie als voor de belangstellenden het prettig is eerst een kopje koffie te drinken. De familie heeft zo even de tijd om tot zichzelf te komen en de belangstellenden hoeven niet eerst in de rij te staan.

De koffiekamer
Zodra de mensen uit de aula komen wordt er begonnen met het schenken van koffie. Bij het betreden van de aula wordt het aantal belangstellenden door de aulamedewerker geteld en doorgegeven aan de keuken. Zo kan men ervoor zorgen dat er voldoende koffie, thee, limonade en cake of koek is.
Was het vroeger vooral koffie en cake, nu is er veel meer mogelijk. Het aanbod verschilt per crematorium, over het algemeen is er echter een brede keus.
Vrijwel alles kan geserveerd worden: van koffie tot cognac, van krakeling tot koffietafel.
Nadat de condoleance afgelopen en/ of de gereserveerde tijd voorbij is, wordt de koffiekamer klaar gemaakt voor de volgende crematieplechtigheid.

De garderobe
In veel crematoria worden, direct nadat de plechtigheid begint, de jassen opgehaald uit de wachtruimte en naar de uitgang gereden, meestal naast de condoléance- en koffiekamer.
De routing van een crematorium is meestal zo dat de in- en uitgang niet naast elkaar zijn. Hierdoor wordt voorkomen dat rouwstoeten elkaar tegenkomen.
Want hoewel men zich kan indenken dat er doorgaans meerdere plechtigheden per dag plaatsvinden, is het niet prettig daarmee geconfronteerd te worden.

De gereserveerde tijd
Werd er vroeger standaard een uur gepland voor een crematieplechtigheid en condoleance, tegenwoordig is dat zo'n 5 kwartier à anderhalf uur. De gereserveerde tijd is overigens geheel afhankelijk van de keuze van de nabestaanden. Zij moeten voldoende tijd hebben om rustig afscheid te kunnen nemen van een dierbare. Daarom kan men altijd verlenging aanvragen.

Ook voor het crematorium is de tijdsplanning erg belangrijk. Immers ook de volgende plechtigheid heeft z'n voorbereidingstijd nodig. Daarom is het voor een crematorium belangrijk te weten op hoeveel belangstellenden er wordt gerekend. Zijn het er veel, dan geeft het crematorium vaak al aan of de gereserveerde tijd volstaat. Uiteraard kan men daar ook zelf navraag naar doen.
Door een ruimere tijdsplanning kan voorkomen worden dat - door de uitvaartverzorger of een medewerker van het crematorium- tot spoed moet worden gemaand om de plechtigheid of de condoleance af te ronden.


Terug naar Achter de schermen van een crematorium